/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buurtverenigingaalst.jouwweb.nl
Home » informatie buurtvereniging

AALST  EN WIJCK

Door Joke Honders  (secretaris van de HISTORISCHE KRING KESTEREN EN OMSTREKEN)

Beide ( Aalst en Wijck )hadden ooit een eigen kerk.

Christpher Rigg uit Bennekom wees mij op een oorkonde uit 1135. Daaruit blijkt dat de mensen uit Aalst een eigen kerk of kapel mochten stichten om reden dat ze opeens een water moesten oversteken om naar de kerk in Wijck te gaan, waar ze voor die tijd kerkten. Het wordt in die oorkonde zelfs de moederkerk genoemd. Hij vroeg mij, waar dit Wijck in de regio Aalst gelegen zou kunnen hebben. We kwamen tot de volgende redenering. Dat watertje moet  niet zomaar één of ander slootje zijn geweest, daar hadden ze immers een houten bruggetje overheen kunnen leggen. Nee het moest te maken hebben met een veranderende, nieuwe of weer actieve rivierloop of mogelijk een door gebroken dam. Dit Wijck kan natuurlijk nooit op  Wijk bij Duurstede slaan, daar ligt geen Aalst en de mensen uit Aalst gaan niet helemaal naar Wijk bij Duurstede lopen, als er dichterbij ook kerken zijn. In de Bommelerwaard liggen eveneens een Aalst en een Wijck, gescheiden door de Oude Maas, maar deze is pas in 1273 afgedamd. Als de mensen uit Aalst de Maas moesten oversteken lag daar dan al een brug ? Een dam kan niet want de Maas was toen nog een bevaarbare rivier. Als je het stratenplan bekijkt is er nergens een weg te bekennen de Maas over richting Wijk (bij Aalburg). Wij achten het daarom aannemelijker deze beide plaatsen in de Betuwe te zoeken.

WAAR LAG WIJCK ?

Waar lag dit Wijck bij Aalst dan wel ? Het moet op niet al te verre loopafstand  van Aalst gelegen hebben, dus niet verder dan van Aalst naar Lienden of Aalst naar Kesteren. Bekijken we oude kaarten, dan zien we duideijk dat er behalve de oude doorgaande weg Lienden – Kesteren, een weg loopt door Oudewaard naar het slot Ter Leede. Op een kaart van 1850 maakt deze weg op een gegeven moment een scherpe buiging en hier zie iets verder op nog een groepering huizen bij elkaar liggen en nog iets verder ligt Ter Leede. In dit gebied moeten we volgens ons die moederkerk van Wijck zoeken. Een aanwijzing voor een kerk hier ter plaatse blijkt uit een brief wisseling die Geurt Jan Brenkman in 1882 voerde met het RMO in Leiden. Hij schrijft over een stuk bouwland “ Het Rot “ geheten op enkele honderden passen van het huis Ter Leede gelegen. Hier werd een soort greppel gevonden die met kleiaarde gedicht was en in de greppel vond men allemaal gebroken urnen en grote beenderen. Dat zou op een oude begraafplaats kunnen wijze.

DE PLAATS VAN DE KAPEL IN AALST

Dat er ooit een kapel in Aalst is geweest vinden we terug op de perceelsnamen kaart van Aalst: Kerkeland en Kerkewei. Waar moet die kapel in Aalst gestaan hebben ? Ik kan maar één goede plaats bedenken en dat is op het kruispunt van de hierboven genoemde wegen, waar nu het omheide speeltuintje is. Hier was volgens de volks overlevering ooit sprake van een oud heiligdom met een duizend jarige linde. Volgens wichel roede lopers was dit ook een bijzondere plek, een soort leycentrum, een kruising  van verschillende leylijnen. De oudste kerken zouden op dergelijke plaatsen gebouwd zijn. Een van de etmologische verklaringen voor de naam Aalst is dat het afkomstig is van “alhusta “, dat afgeleid is van “alah “dat heiligdom of tempelplaats betekend

WATEROVERLAST

Het was in een tijd dat er nog geen banddijken bestonden. Aalst kreeg in 1135 last van water, maar waardoor ? Dit kan niet anders dan dat het met de Oude Rijn te maken had. Dat is het enige water tussen Aalst en Wijck. De Leygraaf of Leede stroomde ten noorden van de weg Aalst – Ter leede, had deze loop met de waterlast van Aalst te maken ? Of was er nog een andere oorzaak die overlast bezorgde ? Mogelijk had het te maken met de Ouden Dam, een naam die nog altijd kleeft aan een boerderij bij de overgang van de Oude Rijn. Om via Aalst op de weg Aalst – Ter Leede te komen staken de mensen bij de Oude dam de Oude Rijn over. De Leede moet dan in 1135 een bevaarbare rivier geweest zijn en de Oude Rijn niet in verband met de aanwezigheid van een dam.  Door een bepaalde oorzaak zoals kruiende ijs kan deze dam doorbroken of helemaal weggeslagen zijn en konden de mensen uit Aalst niet meer naar hun moeder kerk in Wijck. Of werd die dam juist opgeruimd omdat er ergens anders een dam geslagen werd ?

EEN OORKONDE UIT  1165

Dertig jaar later blijkt er namelijk sprake van een dam bij Wijck. In 1165 vergunt keizer Frederik I dat door de Neude een water leiding (waterloop ) gegraven wordt voor het ( een betere ? ) afvoer van het water van de Rijn naar zee en dat de dam bij Wijck, zal blijven bestaan en tevens beveelt hij de dam bij Zwammerdam op te ruimen. Is hier sprake van hetzelfde Wijck ? Of is het toeval ? Algemeen wordt aangenomen dat met dit Wijk een dam bij Wijk bij Duurstede bedoeld , maar is dit wel zo ?. men had dus nog steeds last van het water, blijkbaar doordat het water bij de Nude zich ophoopte en daarom werd er besloten bij de Nude een doorgraving te realiseren. Dat had volgens Rigg te maken met een nieuwe bedding vanaf de Wageningse Berg in de buurt van het huidige centrum van Wageningen en de huidige Nude. Een gedeeltelijke kunstmatige bedding werd volgens hem gegraven langs de lijn van de Haarweg naar de Kromme Eem bij de huidige Blauwe Kamer. Daar vandaan stroomde het meeste water toen nog langs het teonmalige laatste stuk van de Eem, richting de Leede, naar de monding met de Oude Rijn bij De Spees.

TOT SLOT

Met deze oorkonde betreffende Aalst en Wijck is weer een stukje Betuwse geschiedenis duidelijk geworden. Wat de rivierlopen in die tijd betreft, dat is voor mij nog niet geheel duidelijk en daarover verschil ik nog van mening met Rigg. Mogelijk zijn er lezers die ons hierover meer duidelijkheid kunnen verschaffen, twee of meer mensen weten tenslotte meer dan één !.

BRONNEN

Muller, S. Fzn. En Bouman A.C. : Oorkondenboek van het Sticht Utrecht, No. 354. Utrecht 1920

Met dank aan Christopher Rigg uit Bennekom

 

informatie buurtvereniging januari 2011

De buurtvereniging Aalst is ontstaan uit de vroegere speeltuin vereniging Aalst.

Een juiste oprichtings datum is niet bekend, maar op het monument in de speeltuin word het 25 jarig jubileum vermeld namelijk

30 april 1969.  Hiervan uit gaande zou de vereniging dus al 45 jaar bestaan.

wat zeker is dat de vereniging op 06-03-2001 statutair is vastgesteld en is ingeschreven bij de kamer van koophandel

Echter er zijn aanwijzingen dat de vereniging al veel langer bestaat, getuige het feit dat er in 1938 door de toenmalige buurtvereniging een boog is geplaats in de buurtschap Aalst ter gelegenheid van Koninginnedag.